Tai Nạn Giao Thông: Khi Nào Nên Di Chuyển Nạn Nhân Để Tránh Tổn Thương

Tai nạn giao thông là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và thương tật nghiêm trọng trên toàn cầu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 1,35 triệu người chết vì tai nạn giao thông, và hàng chục triệu người khác bị thương tật. Trong tình huống cấp bách, việc sơ cứu và xử lý nạn nhân đúng cách là vô cùng quan trọng để giảm thiểu hậu quả nghiêm trọng. Một trong những câu hỏi phổ biến và cũng là thách thức đối với nhiều người khi chứng kiến tai nạn là: Khi nào nên di chuyển nạn nhân?

Việc di chuyển nạn nhân không đúng cách có thể gây ra tổn thương nghiêm trọng hơn, đặc biệt là với những chấn thương cột sống, sọ não hoặc các vết thương nội tạng. Ngược lại, không di chuyển kịp thời trong một số trường hợp cũng có thể đe dọa tính mạng nạn nhân. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về các tình huống cần thiết để di chuyển nạn nhân, các nguyên tắc an toàn khi di chuyển và cách sơ cứu ban đầu đúng chuẩn.

1. Nguy cơ khi di chuyển nạn nhân tai nạn giao thông sai cách

Một trong những tổn thương nguy hiểm nhất khi tai nạn giao thông xảy ra là chấn thương cột sống và tủy sống. Theo nghiên cứu của Hội Chấn thương chỉnh hình Hoa Kỳ, khoảng 20% số người bị chấn thương cột sống do tai nạn giao thông sẽ gặp biến chứng nặng nếu bị di chuyển sai tư thế hoặc không cố định đúng cách.

Ngoài ra, các tổn thương sọ não, gãy xương hở, tổn thương nội tạng cũng có thể trở nên nghiêm trọng hơn nếu nạn nhân bị di chuyển đột ngột hoặc không đúng kỹ thuật. Việc di chuyển sai cách có thể làm máu chảy nhiều hơn, gây sốc hoặc làm vết thương lan rộng.

2. Khi nào nên di chuyển nạn nhân?

Có một nguyên tắc quan trọng trong sơ cứu: Không di chuyển nạn nhân trừ khi thật sự cần thiết.

Tuy nhiên, có những trường hợp khẩn cấp bắt buộc phải di chuyển nạn nhân ngay lập tức để cứu sống họ hoặc tránh nguy cơ cao hơn, cụ thể:

a) Nạn nhân đang ở nơi nguy hiểm

Nếu nạn nhân nằm trên đường, nơi có nguy cơ va chạm tiếp theo, cháy nổ hoặc các nguy hiểm khác như đe dọa từ phương tiện giao thông, cháy, sụp đổ, bạn cần di chuyển họ ra khỏi khu vực nguy hiểm để tránh thương tổn thêm.

b) Nạn nhân không thể thở hoặc bị tắc nghẽn đường thở

Trong trường hợp nạn nhân bị tắc nghẽn đường thở do dị vật, máu, nôn mửa, hoặc nằm ở tư thế gây nghẹt thở, bạn cần nhanh chóng thay đổi tư thế để mở đường thở, ví dụ như đặt họ ở tư thế hồi sức (tư thế nằm nghiêng an toàn).

c) Nạn nhân bị ngưng tim hoặc ngưng thở

Nếu nạn nhân cần được hồi sức tim phổi (CPR) và bạn không thể thực hiện tại vị trí hiện tại, việc di chuyển nhẹ nhàng sang nơi có điều kiện thuận lợi hơn để cấp cứu là cần thiết.

d) Nạn nhân bị bỏng hoặc tiếp xúc với các hóa chất nguy hiểm

Nếu nạn nhân đang ở gần nguồn hóa chất độc hại hoặc bị bỏng do cháy, cần di chuyển ra khỏi vùng nguy hiểm để ngăn ngừa tổn thương thêm.

3. Khi nào không nên di chuyển nạn nhân?

Nếu nạn nhân không nằm trong các trường hợp trên, bạn nên tránh di chuyển họ để giảm thiểu nguy cơ tổn thương thêm.

a) Nghi ngờ chấn thương cột sống hoặc cổ

Nếu nạn nhân bị bất tỉnh hoặc có dấu hiệu đau, tê liệt, mất cảm giác ở tay chân, đau cổ hoặc lưng, bạn không nên di chuyển họ trừ khi cần thiết. Chấn thương cột sống nếu di chuyển sai cách có thể gây liệt vĩnh viễn hoặc tử vong.

b) Nạn nhân tỉnh táo, không có dấu hiệu nguy hiểm cấp tính

Nếu nạn nhân tỉnh táo, không có nguy cơ nguy hiểm ngay lập tức, nên giữ nguyên vị trí hiện tại và chờ đội cứu hộ chuyên nghiệp xử lý.

4. Nguyên tắc di chuyển nạn nhân an toàn

Khi buộc phải di chuyển nạn nhân, bạn cần tuân thủ các nguyên tắc sau để hạn chế tổn thương:

• Cố định cổ và cột sống: Nếu có thể, giữ cố định cổ và lưng bằng cách dùng tay hoặc vật dụng mềm (khăn, áo) để tránh di chuyển cổ đột ngột.
• Đảm bảo đường thở thông thoáng: Hãy đặt nạn nhân ở tư thế nằm nghiêng an toàn nếu cần thiết để tránh tắc nghẽn đường thở.
• Di chuyển đồng bộ: Nếu có nhiều người, phối hợp đồng bộ để di chuyển nhẹ nhàng, tránh rung lắc.
• Không nâng đầu hoặc cổ một mình: Luôn giữ cổ thẳng, tránh gập hoặc xoay cổ.
• Sử dụng cáng hoặc vật dụng hỗ trợ: Khi có điều kiện, dùng cáng để di chuyển thay vì khiêng trực tiếp.

5. Ví dụ thực tế và lời khuyên từ chuyên gia

Một nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy, trong các trường hợp tai nạn giao thông, việc sơ cứu và di chuyển nạn nhân sai cách đã gây ra 15-20% các trường hợp tổn thương cột sống nặng hơn. Các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân nên học kỹ năng sơ cứu cơ bản và chỉ di chuyển nạn nhân khi thật sự cần thiết.

Lời khuyên:

• Gọi ngay cấp cứu hoặc hỗ trợ y tế chuyên nghiệp.
• Giữ bình tĩnh, quan sát kỹ tình trạng nạn nhân.
• Không di chuyển nếu không có nguy cơ cấp thiết.
• Thực hiện các biện pháp sơ cứu cơ bản như cầm máu, mở đường thở.

6. Kết luận

Di chuyển nạn nhân tai nạn giao thông là hành động mang tính quyết định đến sức khỏe và tính mạng của họ. Việc di chuyển đúng lúc và đúng cách giúp giảm thiểu các tổn thương nghiêm trọng, trong khi di chuyển sai cách có thể gây hậu quả nghiêm trọng hơn. Hiểu rõ các dấu hiệu cần thiết để di chuyển, các nguyên tắc an toàn và biết cách sơ cứu cơ bản sẽ giúp bạn trở thành người cứu hộ hiệu quả trong những tình huống khẩn cấp. Đừng quên trang bị kiến thức sơ cứu và kỹ năng xử lý khi gặp nạn nhân tai nạn giao thông, vì bạn có thể là người quyết định giữa sự sống và cái chết của họ.

Tham khảo:

• WHO, Global Status Report on Road Safety 2018
• Hội Chấn thương chỉnh hình Hoa Kỳ
• Hướng dẫn sơ cứu tai nạn giao thông, Bộ Y tế Việt Nam
• Nghiên cứu về chấn thương cột sống tại Việt Nam, 2020