Ánh đèn phòng chiếu dập dìu, tiếng xôn xao râm ran khi chúng ta bước vào rạp, chuẩn bị chứng kiến những câu chuyện đặc sắc chỉ có ở màn ảnh rộng. Nhưng đôi khi, chính ngoài đời mới là thước phim đáng kinh ngạc nhất – nơi những hiện thực gây sốc thậm chí còn khiến ta cảm thấy phim ảnh thật “nửa vời”. Những bộ phim được dựng lại từ sự kiện có thật thường gieo rắc vào tâm trí khán giả sự thán phục, hoài nghi xen lẫn sợ hãi bởi mức độ kỳ lạ, cam go và bản năng sinh tồn tuyệt vời của con người hoặc sự thật đen tối đến mức không ai có thể tưởng tượng nổi. Trong hành trình này, chúng ta hãy cùng “soi” sâu những phim dựa trên sự thật cực sốc, mổ xẻ ranh giới giữa thực và ảo, phân tích đâu là yếu tố khiến câu chuyện ngoài đời thật vượt xa mọi khuôn mẫu tiểu thuyết.
Nếu bạn từng xem “Catch Me If You Can”, “127 Hours”, “The Pursuit of Happyness” hay những cái tên như “Chernobyl”, có thể bạn sẽ ngạc nhiên khi biết rằng các kịch bản phức tạp trên không hề là sản phẩm của trí tượng tưởng. Số thật, chi tiết nhỏ nhặt trong những phim này đều gắn liền với hồ sơ thực tế – và đôi lúc, đời sống thật mới là nhà biên kịch tài tử nhất!
Nếu trên màn ảnh, nhân vật Frank Abagnale hào hoa lừa các ngân hàng Mỹ trong “Catch Me If You Can”, ngoài đời thực, chính Frank đã trở thành cố vấn cho FBI về chống lừa đảo, làm nên một cú xoay chuyển ngoạn mục. Chưa kể, ai có thể tin rằng một chàng thiếu niên đam mê du ngoạn thực sự bị kẹt 127 giờ dưới khe núi như Aron Ralston – để rồi sau đó dám chặt đứt tay mình một cách điên rồ để sống sót? Thế mới thấy, phim ảnh mạnh mẽ đến đâu vẫn được sáng tác dựa trên nền tảng ý chí bất khuất của người thực và sự phi thường của thực tại.
Nhìn nhận sâu hơn: Các bộ phim dựa trên sự kiện có thật thu hút đến vậy một phần do nhu cầu được chứng kiến ranh giới cực đoan nhất của đời thực. Chúng mang lại cảm giác gần gũi, “biết đâu ngoài kia cũng có người đang trải qua những nỗi đau, nỗ lực hoặc hài hước đến mức ta tưởng phi lý trên màn ảnh”, khiến chúng ta thêm trân quý lòng dũng cảm và sáng tạo khi đối mặt nghịch cảnh.
Không thể không nhắc đến mảng phim “true crime” – thế giới của những cuộc điều tra, nghi ngờ, tội ác và cảm xúc lẫn lộn khó đoán. Các bộ phim như “Zodiac”, “Spotlight”, “Monster”, “Mindhunter”, “Extremely Wicked, Shockingly Evil and Vile”… đều khai thác những vụ án có thật làm lạnh sống lưng hơn nhiều truyện trinh thám hư cấu.
Điều gì khiến phim này gây sốc?
Chính sự thật trần trụi (có thể man rợ, tăm tối) khiến người xem tỉnh thức về bản chất con người, các lỗ hổng của luật pháp và cơ chế “bình thường hóa” sự độc ác giữa đời thật. “Spotlight” không chỉ phơi bày vụ bê bối lạm dụng trong Nhà thờ Công giáo, mà còn cho thấy sự im lặng cộng đồng khiến nạn nhân rơi vào bóng tối hàng thập kỷ.
“Zodiac” dựa trên các hồ sơ có thật với những chi tiết còn dang dở trĩu nặng trong lịch sử nước Mỹ, đọng lại dư âm “mở” – một bí ẩn mà khán giả thời nào cũng cảm nhận như trực tiếp hiện diện tại hiện trường án mạng.
Hay như “Monster”, có diễn xuất xuất thần của Charlize Theron, kể về sát nhân hàng loạt Aileen Wuornos – những góc khuất trong tâm lý, vấn nạn của xã hội và sự đồng cảm đan xen gây tranh cãi đúng như ký ức có thật.
Một điểm cần nhìn nhận: Khi dựng lại tội ác ngoài đời, điện ảnh gần như phải