Các mối nguy bảo mật IoT và cách phòng tránh cơ bản

Trong thời đại công nghệ phát triển nhanh chóng, Internet vạn vật (IoT) đã trở thành phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày, từ ngôi nhà thông minh, các thiết bị đeo tay đến hệ thống quản lý công nghiệp. Tuy nhiên, sự phổ biến của IoT cũng kéo theo những rủi ro bảo mật nghiêm trọng mà người dùng thường bỏ qua. Vậy những mối nguy bảo mật IoT phổ biến là gì và làm thế nào để phòng tránh hiệu quả? Bài viết này sẽ dẫn dắt bạn khám phá sâu sắc về vấn đề này.

IoT – Con dao hai lưỡi trong thế giới số

IoT là hệ thống các thiết bị kết nối internet và tương tác với nhau để thu thập, truyền tải và phân tích dữ liệu, mang lại sự tiện lợi và tối ưu hóa trong nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, chính sự kết nối liên tục và đa dạng thiết bị cũng tạo ra nhiều điểm yếu tiềm ẩn.

Theo báo cáo của Kaspersky năm 2023, hơn 33% các thiết bị IoT trên toàn cầu từng bị tấn công hoặc có nguy cơ bị tấn công. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về tính an toàn và bảo mật trong hệ sinh thái thiết bị thông minh.

Các mối nguy bảo mật IoT phổ biến

1. Tấn công từ chối dịch vụ (DDoS)

DDoS là hình thức tấn công khiến thiết bị hoặc hệ thống bị quá tải bằng lượng lớn yêu cầu, dẫn đến ngưng hoạt động. Thiết bị IoT thường có cấu hình bảo mật thấp, dễ bị lợi dụng để tạo thành mạng botnet. Ví dụ, vụ tấn công Mirai năm 2016 đã biến hàng trăm nghìn camera và đầu ghi hình IoT thành công cụ DDoS, làm tê liệt nhiều dịch vụ lớn trên Internet.

2. Khai thác lỗ hổng phần mềm và firmware

Nhiều thiết bị IoT sử dụng phần mềm hoặc firmware lỗi thời, không được cập nhật thường xuyên. Hacker có thể lợi dụng các lỗ hổng này để truy cập trái phép hoặc kiểm soát thiết bị. Một nghiên cứu của Palo Alto Networks cho thấy hơn 70% thiết bị IoT không được cập nhật bảo mật đúng hạn.

3. Mã độc và phần mềm gián điệp

Thiết bị IoT có thể bị nhiễm mã độc hoặc phần mềm gián điệp nhằm đánh cắp dữ liệu cá nhân, thông tin tài khoản hoặc thậm chí dùng làm bàn đạp tấn công các hệ thống khác. Ví dụ, mã độc VPNFilter đã lây lan trên hàng trăm nghìn router và thiết bị IoT, đánh cắp dữ liệu và gây gián đoạn mạng.

4. Xâm nhập qua kết nối không an toàn

Nhiều thiết bị IoT sử dụng kết nối Wi-Fi hoặc Bluetooth không được mã hóa hoặc có mật khẩu yếu, dễ dàng bị hacker khai thác để truy cập trái phép. Việc sử dụng các giao thức bảo mật yếu như WEP cũng làm tăng nguy cơ.

5. Lộ thông tin cá nhân và rò rỉ dữ liệu

IoT thu thập lượng lớn dữ liệu cá nhân như vị trí, thói quen sử dụng, sức khỏe, thậm chí cả hình ảnh và video. Nếu không được bảo vệ kỹ lưỡng, dữ liệu này có thể bị rò rỉ, gây hậu quả nghiêm trọng về quyền riêng tư và an ninh cá nhân.

Cách phòng tránh cơ bản nhưng hiệu quả

1. Đặt mật khẩu mạnh và thay đổi mặc định

Thiết bị IoT thường được cài đặt mật khẩu mặc định dễ đoán. Người dùng cần thay đổi ngay mật khẩu này thành các chuỗi phức tạp, bao gồm chữ hoa, chữ thường, số và ký tự đặc biệt. Tránh sử dụng các mật khẩu dễ đoán như "123456" hoặc "password".

2. Cập nhật firmware và phần mềm thường xuyên

Nhà sản xuất thường xuyên phát hành bản vá bảo mật cho thiết bị. Người dùng nên chủ động kiểm tra và cập nhật firmware để khắc phục các lỗ hổng bảo mật kịp thời.

3. Sử dụng mạng riêng biệt cho thiết bị IoT

Thiết lập mạng Wi-Fi riêng biệt chỉ dành cho các thiết bị IoT giúp hạn chế việc hacker xâm nhập vào mạng chính chứa dữ liệu quan trọng. Ngoài ra, sử dụng mạng có mã hóa mạnh như WPA3 sẽ nâng cao an toàn.

4. Tắt các kết nối không cần thiết

Nếu thiết bị không cần sử dụng Bluetooth hoặc Wi-Fi liên tục, hãy tắt các kết nối này để giảm thiểu điểm tấn công. Điều này cũng giúp tiết kiệm năng lượng cho thiết bị.

5. Giám sát và kiểm soát truy cập

Sử dụng các công cụ giám sát mạng để phát hiện các hoạt động bất thường hoặc thiết bị lạ kết nối vào hệ thống. Thiết lập quyền truy cập giới hạn trên từng thiết bị giúp kiểm soát chặt chẽ hơn.

6. Chọn thiết bị từ nhà sản xuất uy tín

Thiết bị IoT từ các thương hiệu có uy tín thường được chú trọng phát triển bảo mật từ đầu. Người dùng nên ưu tiên lựa chọn sản phẩm có chứng nhận bảo mật rõ ràng và hỗ trợ cập nhật lâu dài.

Nhìn nhận và hành động

IoT mang lại nhiều tiện ích vượt trội nhưng cũng đặt ra thách thức lớn về bảo mật. Việc hiểu rõ các mối nguy và chủ động thực hiện các biện pháp phòng tránh cơ bản sẽ giúp người dùng bảo vệ an toàn cho thiết bị và dữ liệu cá nhân. Trong tương lai, khi IoT càng phổ biến, nhận thức và hành động bảo mật càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Hãy bắt đầu từ những bước đơn giản như thay đổi mật khẩu, cập nhật firmware và thiết lập mạng riêng để giữ cho không gian số của bạn luôn an toàn và tin cậy. Bởi bảo mật không chỉ là trách nhiệm của nhà sản xuất, mà còn là của mỗi người dùng trong kỷ nguyên số.

Tham khảo

• Kaspersky Security Bulletin 2023
• Báo cáo IoT Threat Landscape, Palo Alto Networks 2023
• Sự kiện tấn công Mirai Botnet 2016
• Cisco Annual Cybersecurity Report 2022